۞ ۞ تپه اي به قدمت تاريخ ايرانيان ، تپه علي كش ۞ ۞
تپه علي كش و دوره هاي آن
– بر اساس نظر محققان و دانشمندان كه در هشت تپه در اطراف رود مهمه و پنج تپه را در اطراف رود « دويرج» شناسايي شده است . منطقه دهلران از قديم مورد پژوهش هاي مختلفي قرار گرفته كه قديمي ترين آنها به سال 1903 ميلادي بر مي گردد .
بر اساس آثار و مدارك به دست آمده از تپه هاي علي كش و سبز و ديگر تپه هاي حفاري شده هفت دوره را شناسائي كرده اند و تاريخي ميان 7500 تا 3700 پيش از ميلاد را براي آنها تخمين زده اند . سه دوره قديمي تر از اين هفت دوره به نامهاي « بزمرده » ، « علي كش » و « محمد جعفر» در تپه علي كش مشخص شده اند .
پرفسور هول براي دشت دهلران و آثار پيـش از تاريخ آن كه مربوط به دوران استقرار است 5 دوره مشخص كرده است . اين دوره ها به ترتب قدمت عبارتند از دوره اول بزمرده و دوره دوم علي كش مربوط به دور قبل از سفال و دوره سوم محمد جعفر ، دوره چهارم سفيد و دوره پنجم سرخ .
در دوره سوم تا پنجم سفال اوليه آن نرم وخمير آن مخلوط با كاه وخاشاك و يا كمي حرارت ، آتشكار شده است كه همگي مربوط به دوران آغاز استقرار در دهكده ها مي باشند . لازم به تذكر است كه پرفسور هول با تحقيقات بيشتر و آزمايش هاي دقيق كربن 14 ، تاريخ تقريــبي هر يك از اين دوره ها را به ترتيب زير جرح و تعديل كرده است :
.jpg)
- قبل از سفال
- سفال اوليه
- دوران آغاز و استقرار
- دوره بزمرده 6700-7500 سال پيش از ميلاد مسيح
- دوره علي كش 6400-6700 سال قبل از ميلاد مسيح
- دوره محمد جعفر 5700-6400 سال پيش از ميلاد مسيح
دوره بزمرده :
اين دوره كه احتمالاً ابتداي استقرار در اين محل بوده است قدمتش به حدود نه هزار سال پيش از ميلاد مي رسد . در اين دوره نباتات و حيوانات وحشي در دره دهلران فراوان بوده است .
چون هنور سفال وجود نداشته مردم مايعات را در محفظه هايي كه احتمالاً از پوست حيوانات وحشي ساخته بودند ، استفاده ميكردند و قسمتي از مايحتاج غذايي خود را از اين راه تهيه مي كرده اند آنها خانه هاي گودالي و گلي بسيار كوچكي مي ساختند گندم وحشي و جو دوشياره كشت مي كردند بقاياي استخوانهاي بز ، گورخر ، گراز ، ماهي ، لاك پشت و پرندگان آبي را شكار مي كردند در بقاياي باستاني بدست آمده ادوات سنگي را از ابسيديان يا شيشه معدني و سنگ چخماق مي ساخته اند . كف اتاق ها با حصير مفروش مي شده است .
دوره علي كش 2 :
در خصوص قدمت اين دوره هر چند تاكنون بيش از 11 نمونه تاريخي از طريق آزمايشات كربن در دست است ، كه تاريخي ميان 6750 تا 6000 قبل از ميلاد را نشان ميدهد ولي بر اساس دو تاريخ يكي 6900 و ديگري 8000 سال قبل از ميلاد مي توان نتيجه گرفت كه علي كش داراي قدمتي حدود 8 هزار سال پيش از ميلاد است .
دوره علي كش كه بعد از بزمرده قرار گرفته داراي معماري قابل ملاحظه اي است . خانه هاي مسكوني اين دوره بيش از يك اطاق داشت و مصـالح ساختماني آن همانند دوره قبل ( بزمرده) از قطعات گل رسوبي منطقه به ابعاد حدود 40*52*10 سانتي متر بود و بوسيله يك لايه ملاط گل را بهم متصل وپس ازساختن ديوار دوسطح آنرا با يك لايه گل اندود مي كردند .
كف اتاقها از گل و يا خاك نرم كوبيده مي شد . روي اين كف را اغلب با حصير فرش مي كردند ، احتمالاً منازل مسكوني اين دوره داراي حياطي بود كه در گوشه اي از آن اجاقي ساده براي پخت وپز ساخته مي شد در حفاري هاي اين دوره يك دانه عدسي پيدا شده كه نشان مي دهد ساكنان علي كش با بوميان منطقه كوهستاني مانند جارمو كه كشت اين نوع گياه در آنجا تجربه شده بود .
خوراك مردم را معمولاً گوشت بز تشكيل مي داد علاوه بر آن قسمت اعظم نيازهاي گوشتي از طريق شكار و صيد تأمين مي شد شكار غزال ، گورخر ، گاو وحشي و صيد ماهي ، لاك پشت آبي ، صدف ….. بخشي ديگر از مواد غذايي آنان بود . در اين دوره علاوه بر حصير از ني و جگن سبد هايي بافته مي شد . ساخت و استفاده از ظروف سنگي بيش از پيش متداول بود . ساخت پيكرك گل بز همچنان ادامه داشت . در ميان پيكرك هاي گل چند نمونه پيكرك انسان نيز ديده مي شود .
از دندان گراز وحشي و صدف و سنگ و استخوان واسفالت طبيعي مهره هاي تزئيني ساخته مي شد . از فيروزه فلات ايران نيز براي ساختن مهره استفاده مي شد ساكنان علي كش اموات را پس از اينكه با يك قشر نازك محلول گل آجري مي پوشانيدند ، به صورت جمع شده در حصير مي پيچيدند و همراه با تزئينات شخصي در داخل منازل و در زير كف اتاقها در چاله هاي كم عمق در حالت نشسته دفن مي كردند .
به نظر مي رسد يك دوران فاصله بينآثار طبقات بالاي تپه علي كش و آثار عميق تپه سبز كه حدود 5200-5700 سال پيش از ميلاد تاريخ گذاري شده است وجود دارد .
پروفسور هول اظهار مي دارد كه احتمالاً اولين سفال نخود در دوره سبز در دشت دهلران توليد شده و پروفسور لوبرنون آنرا مربوط به دوره سوزياناي « الف» ميداند در لايه هاي عميق تپه سبز آثار معماري ديوارهاي خشتي با پايه سنگي آشكار شده است .
به نظر مي رسد حدود 5500 سال پيش از ميلاد در اين منطقه كشاورزي با كمك آبياري انجام مي گرفته است و اين منطقه از مراكز مهم كشاورزي بوده و احتمالاً از نظر تجاري روابطي با نواحي هم جوار داشته است . وجود ادوات آبسيديان در دنياي باستاني وارد اين منطقه شده است .
بلنداي گردنه رفيع «قلاجه»، آغازين سرزميني است كه نام و اعتبار خود را از كهن ترين تمدن هاي ايران زمين برگرفته است. «ايلام» خاستگاه مردماني است كه ورق ورق تاريخ ديرپاي ايران را تجربه كرده اند. اعتبار ديرينه اين خاك و بوم در كنار جنگل هاي انبوه «بلوط و بنه» و از حركت و خروش رودهاي سيمره و كنجانچم به آن زيبايي محسور كننده اي بخشيده و پرتوهاي روح افزاي آفتاب از فراز كوه هاي قد كشيده كبير كوه ، مانشت و ديناركوه سرزمين طلوع خورشيد را به زيباترين عروس دردانه زاگرس بزرگ تبديل كرده است. دره هاي شگفت، رودها و آبشارهاي طرب انگيز، غارهاي بي نظير، كوه هاي سر به فلك كشيده، اقليم هاي متنوع آب و هوايي، همجواري ديدني كوه و دشت، سادگي هزار رنگ طبيعت وحشي، صداقت فرهنگ و هنر و چشم اندازهاي بديع استان، ايلام را به شاهكار خلقت ايران تبديل كرده است. استان ايلام همچون ستاره اي تابناك بر آسمان تاريخ وفرهنگ ايران زمين مي درخشد وآثار تاريخي بسيار فراوان بجاي مانده از تمدنهاي گذشته حكايت از ريشه دار بودن تاريخ وفرهنگ اين ديار در قرنهاي گذشته دارد. براستي ديار ايلاميان كه از هزاره هاي قبل از ميلاد تاكنون به صلابت قلاقيران بوده است وآوازه مردان وزنان سخت كوش وحماسه ساز آن در بزم ورزم دهل وسرنا شنيده مي شود ، به عنوان استاني ميهمان نواز پذيراي گردشگران و دوستداران خود است . آري ايلام قاب ديدگان هر بيننده اي را مينوازد و دهان هر گردشگری را به شگفتي وحيرت وامي دارد .