* پيشينه تاريخي استان ايلام *
پيشينه استقرار در اين حوزه فرهنگي – تاريخي به استناد مطالعات و كاوشهاي باستاني صورت گرفته درآن ، بخصوص در تپه هاي علي كش ، چغا سفيد ، سبز ، خزينه و ...
در دهلران و كز آباد و چشمه ماهي در هليلان در هزاره هاي پيش از تاريخ و كاوشهاي منسجم در قبرستان هاي دوران تاريخي وركبود ، جوبگوهر كل نسار ، بردبال ..... و كاوش در شهر تاريخي دره شهر مربوط به قرون اوليه اسلامي به صورت تداوم دوره ها به اثبات رسيده است .
استان ايلام فروزان از تمدن دير پاي سرزمين عيلام باستان است . اين استان بخشي از تمدن عيلام قديم بوده كه حدود 3000 ق . م به وجود آمده كه در اين دوران تا 640 ق . م به حيات خود ادامه داده است و در دوران طلايي خود از اقتدار خاصي برخوردار بوده است . ايلام كه در كتيبه هاي بابلي ( آلام ) يا ( آلامتو ) آمده است به قولي معني ( كوهستان ) يا كشور ( طلوع خورشيد ) را مي دهد .
در دوران ماد ، هخامنشي ، سلوكي و اشكاني اين سرزمين به جهت همسايگي با حوزه هاي همدان ، كردستان ، كرمانشاه ، لرستان و از همه مهمتر قرار گرفتن در آغوش ( خوزستان ) داراي آثاري مربوط به اين دوره بوده كه متاسفانه پژوهشهاي آنچناني در اين زمينه صورت نگرفته است . ايلام در دوران ساساني به جهت نزديكي به تيسفون پايتخت ساسانيان و محل گذر به داخل كشور داراي بيشترين آثار مربوط به اين دوره بوده است .
در عهد ساسانيان سرزمين ايلام را ايالتهاي مهرجانقذق با مركزيت سيمره و ماسبذان و مركزيت سيروان تشكيل داده بود كه پس از تصرف مسليمن ، اعراب آن را سرزمين جبال يا كوهستان ناميدند .
ايالت جبال با مركزيت سيمره جزء حيطه حكومتي بغداد و بصره بوده كه تا نيمه اول قرن چهارم هجري به حيات خود ادامه داده كه احتمالا پس از وقوع زلزله اي به سال 334 هـ . ق براي هميشه از بين رفت و تا دوران قاجاريه اطلاعي از آن در دست نيست كه در اين دوره با ورود حسين قلي خان ابوقداره به منطقه پشتكوه و پسرش به عنوان والي ، بار ديگر اين منطقه رونق گرفت .
استان ايلام از طرف جنوب به خوزستان و كشور عراق از مشرق به لرستان و قسمتي از خوزستان و از شمال به استان كرمانشاه از مغرب به كشور عراق با طول مرزي 425 كيلومتر و در بين 45 درجه و 24 دقيقه و 48 درجه و 10 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ ، 30 درجه و 58 دقيقه تا 38 درجه و 15 دقيقه عرض شمالي از خط استوا واقع شده است .
مساحت كل استان حدود 19044 كيلومتر مربع كه قسمتهاي عمده آن كوهستاني و داراي معادن غني ، شكارگاههاي حفاظت شده ، پوشش گياهي مناسب و جنگل هاي انبوه مي باشد .
بلنداي گردنه رفيع «قلاجه»، آغازين سرزميني است كه نام و اعتبار خود را از كهن ترين تمدن هاي ايران زمين برگرفته است. «ايلام» خاستگاه مردماني است كه ورق ورق تاريخ ديرپاي ايران را تجربه كرده اند. اعتبار ديرينه اين خاك و بوم در كنار جنگل هاي انبوه «بلوط و بنه» و از حركت و خروش رودهاي سيمره و كنجانچم به آن زيبايي محسور كننده اي بخشيده و پرتوهاي روح افزاي آفتاب از فراز كوه هاي قد كشيده كبير كوه ، مانشت و ديناركوه سرزمين طلوع خورشيد را به زيباترين عروس دردانه زاگرس بزرگ تبديل كرده است. دره هاي شگفت، رودها و آبشارهاي طرب انگيز، غارهاي بي نظير، كوه هاي سر به فلك كشيده، اقليم هاي متنوع آب و هوايي، همجواري ديدني كوه و دشت، سادگي هزار رنگ طبيعت وحشي، صداقت فرهنگ و هنر و چشم اندازهاي بديع استان، ايلام را به شاهكار خلقت ايران تبديل كرده است. استان ايلام همچون ستاره اي تابناك بر آسمان تاريخ وفرهنگ ايران زمين مي درخشد وآثار تاريخي بسيار فراوان بجاي مانده از تمدنهاي گذشته حكايت از ريشه دار بودن تاريخ وفرهنگ اين ديار در قرنهاي گذشته دارد. براستي ديار ايلاميان كه از هزاره هاي قبل از ميلاد تاكنون به صلابت قلاقيران بوده است وآوازه مردان وزنان سخت كوش وحماسه ساز آن در بزم ورزم دهل وسرنا شنيده مي شود ، به عنوان استاني ميهمان نواز پذيراي گردشگران و دوستداران خود است . آري ايلام قاب ديدگان هر بيننده اي را مينوازد و دهان هر گردشگری را به شگفتي وحيرت وامي دارد .